Gdy po świeżym opadzie stok poza trasą kusi nietkniętym puchem, warto wiedzieć, co oznacza cyfra w komunikacie lawinowym. Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe i europejskie służby lawinowe zrzeszone w EAWS posługują się tą samą pięciostopniową skalą – od niskiego do bardzo wysokiego zagrożenia. Wyjaśniamy, co mówi każdy stopień, dlaczego najwięcej ofiar przypada na „trójkę” i czym są problemy lawinowe — a na końcu sprawdzisz, czy jesteś gotowy na zjazdy w wolnym terenie.
Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe publikuje komunikat lawinowy dla Tatr Polskich w serwisie lawiny.topr.pl. Znajduje się w nim stopień zagrożenia, opis sytuacji, szczegóły oceny, komentarz ratowników oraz historia i tendencja. Komunikat jest powiązany z europejskim systemem EAWS (European Avalanche Warning Services), który stosuje wspólną pięciostopniową skalę zagrożenia.
TOPR zastrzega jednak wprost, że komunikat „stanowi przede wszystkim ogólny opis zagrożenia i nie zastępuje samodzielnej oceny lokalnej sytuacji”. Na stronie pada też krótkie zdanie skierowane do każdego, kto wybiera się w góry: „Twoje bezpieczeństwo zależy przede wszystkim od Ciebie”.
EAWS definiuje zagrożenie lawinowe jako potencjał lawin do wyrządzenia szkód czemuś wartościowemu. Według organizacji poziom zagrożenia zależy od stabilności pokrywy śnieżnej, od tego, jak często słabe miejsca w niej występują, oraz od wielkości lawin, jakich można się spodziewać na danym obszarze w danym czasie. Skala ma pięć stopni: od 1 (niski) do 5 (bardzo wysoki).
Przy stopniu 1 pokrywa jest według TOPR ogólnie stabilna, a lawinę można wywołać „jedynie przy dużym obciążeniu dodatkowym w nielicznych miejscach” na bardzo stromych stokach. Wystarcza normalna ostrożność.
Stopień 2 oznacza pokrywę „na ogół związaną dobrze, ale na niektórych stromych stokach” związaną tylko umiarkowanie. Tu ratownicy oczekują już umiejętności oceny zagrożenia i zachowania elementarnych środków bezpieczeństwa. EAWS dodaje ważną uwagę: brak widocznych oznak niebezpieczeństwa przy tym stopniu nie gwarantuje bezpieczeństwa. Według opisu skali „dwójkę” prognozuje się przez około 50 proc. sezonu zimowego.
Przy stopniu 3, czyli znacznym, pokrywa jest słaba na wielu stromych stokach. Zjazdy wymagają według TOPR „bardzo dużego doświadczenia i umiejętności”, a strome miejsca wskazane w komunikacie należy omijać. EAWS opisuje, że lawinę można wyzwolić nawet niewielkim dodatkowym obciążeniem. Typowe sygnały to niedawne lawiny, pękanie pokrywy i charakterystyczny głuchy dźwięk „whumpf”. Częste jest też wyzwalanie lawin z odległości, zwłaszcza gdy problemem są słabe warstwy w starej pokrywie.
Według opisu skali na stronie EAWS (stan na 2026 rok) stopień 3 prognozuje się przez około 30 proc. sezonu zimowego, a przypada na niego około 50 proc. ofiar śmiertelnych lawin. To więcej niż przy stopniach wyższych, które ogłasza się znacznie rzadziej.
Przy stopniu 4 pokrywa na większości stromych stoków jest słabo związana, a „wyzwolenie lawiny jest prawdopodobne nawet przy małym obciążeniu dodatkowym”. TOPR zaleca zaniechanie wyjść w teren wysokogórski. EAWS podaje, że ten stopień prognozuje się tylko w kilka dni w ciągu zimy, a przypada na niego około 10 proc. ofiar śmiertelnych lawin.
Stopień 5 to według TOPR sytuacja katastrofalna: „należy spodziewać się schodzenia licznych samoistnych bardzo dużych i często ekstremalnie dużych lawin”. Zalecenie brzmi wtedy jasno – pozostać w obszarach poza zasięgiem zagrożenia. EAWS określa ten stopień jako prognozowany bardzo rzadko.
Sam stopień to nie wszystko. Komunikat wskazuje też problemy lawinowe, czyli typowe scenariusze, które stoją za zagrożeniem. TOPR wymienia pięć podstawowych:
Osobno opisano nawisy, czyli śnieżne formacje zawieszone nad zboczem, oraz sytuację, w której nie da się wskazać dominującego scenariusza zagrożenia.
Dla freeridera i snowboardzisty liczy się nachylenie stoku. TOPR przyjmuje, że stok umiarkowanie stromy ma poniżej 30°, stromy – powyżej 30°, a bardzo stromy lub ekstremalny – powyżej 40°. Kto dopiero oswaja się z deską lub nartami, ma do wyboru przygotowane stoki i wyciągi narciarskie. Skala lawinowa nabiera znaczenia wtedy, gdy plan obejmuje zjazd w wolnym terenie.
Lawiny różnią się też rozmiarem, a TOPR opisuje pięć klas. Najmniejsza, zsuw, zatrzymuje się przed końcem stoku. Średnia lawina może już zasypać człowieka, duża zniszczy samochód osobowy, bardzo duża – kilka budynków, a ekstremalnie duża dociera do dna doliny.
Przed każdym wyjściem poza trasę warto sprawdzić aktualny komunikat TOPR i zwrócić uwagę na trzy rzeczy: stopień zagrożenia, wskazane problemy lawinowe oraz nachylenie planowanych zjazdów. Najwięcej ofiar przypada według EAWS na stopień 3, a nie na najwyższe stopnie. Komunikat nie zastępuje jednak własnej oceny sytuacji w terenie. Numery alarmowe podane na stronie komunikatu to 985 oraz 601 100 300.
5 pytań · minuta
poleca:
