Kask, trzeźwość i lawinowa trójka – co warto wiedzieć przed pierwszym wyjazdem na narty + test

Spis treści

• Czym jest „zorganizowany teren narciarski”
• Kask – obowiązek do 16. roku życia
• Alkohol i stok się nie łączą
• Co musi zapewnić właściciel stoku
• Obowiązki narciarza i snowboardzisty
• Poza trasą: komunikat lawinowy
• Pięć stopni europejskiej skali lawinowej
• Podsumowanie
• Pięć pytań: czy jesteś gotowy na swój pierwszy stok? (test)

Zasady bezpieczeństwa na polskich stokach i w górach opisuje ustawa z 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie i ratownictwie w górach i na zorganizowanych terenach narciarskich. Obowiązuje w tekście jednolitym ogłoszonym w Dzienniku Ustaw z 2023 r. (poz. 1154). Dla studenta, który pierwszy raz stanie na nartach lub desce, najważniejsze są w niej trzy sprawy: kask, trzeźwość i ostrożność.

⇑Czym jest „zorganizowany teren narciarski”

Ustawa rozróżnia góry w ogóle i tzw. zorganizowane tereny narciarskie. Te drugie to ogólnie dostępne, naśnieżone albo przygotowane na sztucznym podłożu, oznaczone i zabezpieczone tereny przy wyciągach, a także trasy biegowe, parki narciarskie i pólka ćwiczebne. Większość przepisów dla narciarzy dotyczy właśnie takich miejsc – czyli klasycznych ośrodków ze stokami i wyciągami. Przegląd takich miejsc można znaleźć na naszej stronie Stoki i wyciągi narciarskie.

⇑Kask – obowiązek do 16. roku życia

Zgodnie z art. 29 osoba jeżdżąca na nartach zjazdowych lub na snowboardzie na zorganizowanym terenie narciarskim, do ukończenia 16. roku życia, musi w czasie jazdy używać kasku ochronnego konstrukcyjnie do tego przeznaczonego. Za dopuszczenie dziecka do jazdy bez kasku odpowiada ten, kto sprawuje nad nim opiekę lub nadzór – grozi za to kara grzywny.

Dorosłego studenta ustawa do kasku nie zmusza. Skoro jednak przepis uznaje kask za podstawowe zabezpieczenie dla młodszych, trudno znaleźć powód, by pełnoletni początkujący z niego rezygnował.

⇑Alkohol i stok się nie łączą

Art. 30 zabrania jazdy na nartach lub snowboardzie na zorganizowanym terenie narciarskim w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego. Zarządzający terenem albo osoba przez niego upoważniona może odmówić wstępu lub nakazać opuszczenie stoku komuś, czyje zachowanie wyraźnie wskazuje na taki stan. Złamanie zakazu to wykroczenie zagrożone karą grzywny (art. 45).

⇑Co musi zapewnić właściciel stoku

Za bezpieczeństwo na zorganizowanym terenie narciarskim odpowiada jego zarządzający. Ustawa nakłada na niego m.in. takie obowiązki:

• przygotowanie, oznakowanie i zabezpieczenie tras oraz urządzeń, a także zapewnienie ratownictwa narciarskiego,
• codzienna kontrola zabezpieczeń i oznakowania przed otwarciem i po zamknięciu terenu, z protokołem,
• oznaczenie stopnia trudności tras zjazdowych, biegowych i nartostrad,
• zamknięcie i oznaczenie części terenu zagrożonych lawinami, dopóki zagrożenie nie minie,
• zamknięcie tras na czas pracy maszyn śnieżnych,
• oznaczenie i zabezpieczenie przeszkód, np. podpór wyciągów czy armatek śnieżnych,
• umieszczenie przy kasach i wyciągach mapy tras, informacji o warunkach i zamknięciach oraz numerów ratownictwa.

⇑Obowiązki narciarza i snowboardzisty

Art. 31 wymaga od jeżdżących „należytej staranności” w trosce o zdrowie własne i innych. W praktyce oznacza to poznanie i przestrzeganie regulaminu danego terenu, stosowanie się do znaków nakazu i zakazu, jazdę z prędkością dostosowaną do umiejętności, trudności i stanu trasy, pogody oraz tłoku, a także korzystanie ze sprawnego sprzętu. O wypadku lub zaginięciu trzeba niezwłocznie powiadomić ratowników. Ustawa przypomina też, że trasy zjazdowe są jednokierunkowe, a ratownikom i ich pojazdom należy od razu ustąpić pierwszeństwa.

⇑Poza trasą: komunikat lawinowy

W górach poza ośrodkami obowiązuje art. 4. Każdy, kto w nich przebywa, powinien zapoznać się z pogodą, prognozą i komunikatem lawinowym dla danego obszaru, dopasować plany do swoich umiejętności i zastosować się do ograniczeń wynikających z ogłoszonego stopnia zagrożenia lawinowego.

⇑Pięć stopni europejskiej skali lawinowej

Komunikaty lawinowe w Europie posługują się skalą EAWS (European Avalanche Warning Services). Zagrożenie zależy w niej od stabilności pokrywy śnieżnej, rozkładu tej stabilności w terenie i wielkości możliwych lawin. Stopnie opisuje ona tak:

• 1 – niski: warunki na ogół stabilne; lawinę można wywołać zwykle tylko dużym obciążeniem w pojedynczych miejscach bardzo stromego, ekstremalnego terenu.
• 2 – umiarkowany: wyzwolenie lawiny możliwe głównie przy dużym obciążeniu, zwłaszcza na wskazanych stromych stokach; często brak sygnałów ostrzegawczych, co nie oznacza bezpieczeństwa.
• 3 – znaczny: lawinę można wywołać nawet małym obciążeniem, szczególnie na wskazanych stromych stokach; typowe są spękania i odgłos „whumpf”.
• 4 – wysoki: wyzwolenie lawiny jest prawdopodobne nawet przy małym obciążeniu na wielu stromych stokach; typowe jest wyzwalanie lawin na odległość.
• 5 – bardzo wysoki: warunki nadzwyczajne; można spodziewać się licznych bardzo dużych samoistnych lawin, także w umiarkowanie stromym terenie.

EAWS podaje, że „trójka” jest ogłaszana przez około 30 proc. sezonu zimowego, a przypada na nią około połowy ofiar lawin. To stopień, który łatwo zlekceważyć, bo brzmi jak środek skali.

Źródło: EAWS, European Avalanche Danger Scale.

⇑Podsumowanie

Polskie prawo stawia sprawę jasno: do 16. roku życia kask na stoku jest obowiązkowy, jazda po alkoholu lub narkotykach jest zakazana i karana grzywną, a właściciel ośrodka musi przygotować, oznakować i zabezpieczyć trasy oraz zapewnić ratowników. Od narciarza oczekuje się rozsądku, czyli jazdy dopasowanej do umiejętności i warunków. Kto wybiera się poza trasy, powinien przed wyjściem sprawdzić komunikat lawinowy i rozumieć, że już stopień 3 oznacza poważne zagrożenie.

Tekst powstał na podstawie ustawy o bezpieczeństwie i ratownictwie w górach i na zorganizowanych terenach narciarskich (tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 1154, ISAP) oraz europejskiej skali zagrożenia lawinowego EAWS.

⇑Pięć pytań: czy jesteś gotowy na swój pierwszy stok? (test)