Wystarczy chwila: narta zostaje w miejscu, ciało jedzie dalej, a kolano skręca się tak, jak nie powinno. Skręt przy uprawianiu sportu to według brytyjskiej publicznej służby zdrowia NHS typowy sposób na uszkodzenie łąkotki czy więzadła. NHS podpowiada, jak odróżnić drobne naciągnięcie od urazu, z którym trzeba szybko do lekarza, i jak zadbać o nogę w pierwszych dniach — a na końcu możesz sprawdzić, czy wiesz, co zrobić, gdy kolano odmówi posłuszeństwa na stoku.
NHS rozróżnia dwa podstawowe urazy tkanek miękkich. Skręcenie dotyczy więzadeł i najczęściej zdarza się w nadgarstkach, kostkach, kciukach i kolanach. Naciągnięcie dotyczy mięśni. Ból, który pojawia się po przeciążeniu albo skręcie podczas ruchu, zwykle wskazuje na jeden z tych dwóch urazów.
Gorzej, gdy kolano po wypadku wydaje się niestabilne, ucieka spod ciężaru ciała albo nie daje się wyprostować, a w momencie urazu było słychać charakterystyczne pyknięcie. To sygnały, że mogło dojść do naderwania lub zerwania więzadła, ścięgna albo łąkotki. Więzadło krzyżowe przednie (ACL) to pasmo tkanki wewnątrz kolana, które odpowiada za jego stabilność. NHS podaje, że uszkadza się je często przy sporcie, ale też przy uderzeniu w kolano, skręcie albo nagłej zmianie kierunku lub prędkości.
Łąkotka to chrząstka między kośćmi stawu, która amortyzuje ruch. Jej pęknięcie zwykle następuje przy skręceniu kolana w trakcie sportu, choć czasem wystarczy niewielki skręt przy wstawaniu. Typowe objawy według NHS:
Ciekawostka: obrzęk po pęknięciu łąkotki może pojawić się dopiero po kilku godzinach, a nawet dniach. Dlatego brak opuchlizny tuż po upadku nie znaczy jeszcze, że z kolanem wszystko w porządku.
Na stronie o skręceniach i naciągnięciach (przegląd NHS z 23 kwietnia 2024 r.) zalecenie jest proste: przez pierwsze 2–3 dni po urazie stosuje się pięć kroków, w skrócie PRICE:
Na ból NHS wymienia paracetamol, a na obrzęk ibuprofen w żelu, piance lub sprayu. W razie wątpliwości warto zapytać farmaceutę, zwłaszcza gdy ktoś bierze inne leki.
Wieczór po urazie kusi gorącą kąpielą, piwem w schronisku i masażem obolałej nogi. NHS zaleca dokładnie odwrotnie: przez pierwsze dni lepiej unikać ciepła (gorących kąpieli, termoforów), alkoholu i masażu, bo sprzyjają obrzękowi. Przy podejrzeniu uszkodzenia łąkotki do listy dochodzi dźwiganie ciężarów, a przy bólu kolana — długie stanie.
Nie oznacza to jednak leżenia bez ruchu przez tydzień. NHS przestrzega przed całkowitym unieruchomieniem kolana. Po kilku dniach można próbować delikatnych ruchów, a gdy ból przestaje je blokować, warto regularnie zginać i prostować nogę, żeby staw nie zesztywniał.
Zalecenia NHS powstały z myślą o pacjentach w Wielkiej Brytanii, więc to, gdzie konkretnie zgłosić się po pomoc, zależy od kraju. Same objawy alarmowe są jednak jasne. Pilnej konsultacji wymaga sytuacja, gdy:
Na pogotowie trzeba trafić od razu, gdy przy urazie było słychać trzask, kolano zmieniło kształt lub ustawia się pod dziwnym kątem, noga drętwieje albo mrowi, a skóra robi się sina, szara lub zimna. NHS dodaje, żeby w takiej sytuacji nie prowadzić samemu auta. Na stoku oznacza to wezwanie ratowników, a nie zjazd na jednej nodze do parkingu.
Według NHS (przegląd z 23 kwietnia 2024 r.) większość skręceń i naciągnięć po 2 tygodniach jest wyraźnie lepsza, ale przez maksymalnie 8 tygodni warto unikać dużego wysiłku, np. biegania, bo łatwo o ponowny uraz. Poważniejsze skręcenia goją się nawet miesiącami. Jeśli ból kolana nie mija po kilku tygodniach, trzeba iść do lekarza. Podobnie, gdy kolano po przebudzeniu jest sztywne dłużej niż 30 minut. Niektóre pęknięcia łąkotki goją się same, ale powoli. Lekarz może zalecić fizjoterapię, a przy dużym uszkodzeniu artroskopię.
NHS (przegląd z 17 lipca 2025 r.) podkreśla, że nie każdy uraz ACL wymaga zabiegu. Najpierw próbuje się zwykle fizjoterapii wzmacniającej kolano, stabilizatora zakładanego do ćwiczeń i leków przeciwbólowych. Operację rozważa się, gdy ktoś dużo trenuje i chce dalej uprawiać sport albo gdy problemy nie mijają mimo rehabilitacji. Nowe więzadło powstaje zwykle z przeszczepu pobranego z innego miejsca, np. ze ścięgien mięśni tylnej części uda.
Większość pacjentów wraca do domu w dniu zabiegu, a wizyta kontrolna wypada po około 2–3 tygodniach. Do pracy wraca się zwykle po 4–6 tygodniach, zależnie od jej rodzaju, przez kilka miesięcy trwa regularna fizjoterapia, a powrót do sportu może zająć nawet rok. Dla narciarza to często oznacza przerwę na cały sezon.
Po skręcie kolana na stoku najważniejsze jest przerwanie jazdy i ocena objawów. Przy zwykłym skręceniu pomaga PRICE przez 2–3 dni, bez gorącej kąpieli, alkoholu i masażu. Trzask, zmieniony kształt kolana, drętwienie albo niemożność stanięcia na nodze to powód, by od razu szukać pomocy. A gdy kolano wróci do formy, przyda się nasz przegląd stoków i wyciągów narciarskich w Polsce — na start najlepiej wybrać łagodniejsze trasy.
5 pytań · minuta
poleca:
